Son yıllarda en sık duyulan ifadelerden biri şudur: “Çocuğum yerinde duramıyor.” “Dikkatini toplayamıyor.” “Çok hareketli.” Bu belirtiler çoğu zaman doğrudan Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olarak yorumlanır. Oysa bazı çocuklarda tablo yalnızca dikkatle ilgili değildir; duyusal regülasyon güçlükleri de davranışın önemli bir parçası olabilir.

DEHB Nedir?

DEHB; dikkat süresinin kısa olması, dürtüsellik ve aşırı hareketlilik ile karakterize nörogelişimsel bir durumdur. Tanı çocuk psikiyatristi tarafından konur. Ancak her hareketli çocuk DEHB değildir ve her DEHB tanısı almış çocukta problem yalnızca dikkat değildir.

DEHB’de Neler Görülür?

Çocuk dikkatini sürdürmekte, beklemekte ve planlama yapmada zorlanabilir. Dürtü kontrolü düşüktür. Ancak bazı çocuklarda bu davranışların arkasında duyusal ihtiyaçlar olabilir.

• Masada sürekli sallanmak → hareket ihtiyacı

• Kalemi ısırmak → oral duyusal arayış

• Sürekli ayağa kalkmak → derin basınç ihtiyacı

Duyusal Regülasyon ve Dikkat İlişkisi

Dikkat, regülasyonla doğrudan ilişkilidir. Çocuk yeterince regüle değilse beyin öğrenmeye hazır olmaz. Çok yüksek uyarılmışlık aşırı hareketliliğe, çok düşük uyarılmışlık dalgınlığa neden olabilir.

DEHB ve Duyusal İşleme Aynı Şey mi?

Hayır. Ancak sıklıkla birlikte görülebilirler. Bu nedenle yalnızca davranışı bastırmaya odaklanmak yeterli değildir; altta yatan duyusal ihtiyacı anlamak gerekir.

Okul Ortamında Neler Olur?

Sıra beklemek zorlaşabilir, uzun süre masa başında kalmak güç olabilir ve gürültülü ortam dikkat süresini daha da kısaltabilir. Bu durum istememek değil, regülasyon güçlüğü olabilir.

Duyu Bütünleme Yaklaşımı Neden Önemlidir?

Duyu bütünleme terapisi, sinir sisteminin aldığı bilgileri daha organize işlemesini destekler. Amaç regülasyonu artırmak, bedensel farkındalığı geliştirmek ve dikkat süresini dolaylı olarak desteklemektir.

Evde Neler Yapılabilir?

• Masaya geçmeden önce hareket ihtiyacını karşılamak

• Uzun süreli oturma beklentisini azaltmak

• Kısa ve net yönergeler vermek

• Görsel program kullanmak

• Gün içinde düzenli hareket molaları planlamak

Sık Sorulan Sorular

Hareket etmesine izin verirsek daha mı artar?

Yapılandırılmış hareket ihtiyacı karşılandığında davranış daha dengeli hale gelir.

İlaç kullanıyorsa yine de duyu terapisi gerekir mi?

İlaç dikkat süresini artırabilir ancak duyusal regülasyon problemini tamamen çözmeyebilir.

Bu durum geçer mi?

Her çocuk farklıdır. Erken müdahale akademik ve sosyal işlevselliği artırır.

Sonuç

DEHB yalnızca dikkatle ilgili değildir. Birçok çocukta duyusal regülasyon güçlükleri tabloya eşlik eder. Davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamak, yalnızca semptomu bastırmaktan çok daha etkilidir.